Truncation sign : * (asterisk) - e.g. kamm*

Type the letters without dots and accents - e.g. to search 'kalyāṇa' type kalyana. Read more …


kārayati (-te),

pr. 3 sg. [ts.; cf. kāreti, q.v.], 1.a. to cause to act, to do, caus. of karoti, cf. kārāpeti 1., kāreti 1.a, q.v.; 1.b. to do, to act (non-caus.), cf. karoti 1.a., kāreti 1.b., q.v.; 2.a. to (cause) to make, with acc. etym. kamma, °kamma, cf. karoti 1.b.(iv), kārāpeti 2.a., kāreti 2.a., q.v.; 2.b. compound verbs, cf. karoti 1.c.(vii), kārāpeti 2.d., kāreti 2.d., q.v.; 2.c. to (cause to) make something, to produce, to create, cf. karoti 2.a., kārāpeti 2.e., kāreti 2.f., q.v.; 2.d. to (cause to) build, c. acc. refer­ring to a struc­ture, building, space (esp. as a pious act, cf. 1kāra), cf. ka­ro­ti 3.a., kārāpeti 2.f., kāreti 2.g., q.v.; 2.e. to (cause to) make or perform a duty, ritual, cere­mo­ny, cf. karoti 6., kārāpeti 2.h., kāreti 2.i., q.v.; 2.f. to (cause to) produce a noise; cf. karoti 8.b. and 10.c.[ii] (p. 313b55), kārāpeti 2.i., q.v.; 2.g. periphrastic expressions c. acc. of nouns: (i) issaraṁ, rajjaṁ ~ati, “to rule”, cf. karo­ti 10.b.(v), kārāpeti 2.j.(i), kāreti 2.j.(i), q.v.; (ii) nāmaṁ ~ati, to give a name, cf. karoti 10.b.(xxii), kāreti 2.j.(iv), q.v.; (iii) other nouns, cf. karoti 10.c., kārāpeti 2.j.(iii), kāreti 2.j.(vii), q.v.;Rem.: ~ati and kāreti are most­ly used in a non-causative meaning;forms: pr. 1 sg. ~āmi; 2 sg. ~asi; 3 sg. ~ati, ~ate (only at Ja VI 360,10*, m.c.); 3. pl. ~anti; fut. 1 sg. ~issāmi; 3 sg. ~issati; pot. 3 sg. ~e, ~eyya (rare); 2 sg. ~e (Ja III 193,3*), ~esi (Ja V 117,3*); aor. 1 sg. ~iṁ, akārayiṁ; 3 sg. ~i (frequent in Mhv; m.c. ~ī), akārayi; 1 pl. ~imha; 2 pl. ~ittha; 3 pl. ~uṁ (Ap, Mhv), ~iṁsu; part. pr. act. ~anta; ~ntī (Ja VI 62,10*); ~ayamāna, (for pass. ~iyamāna cf. kāriyamāna, q.v.); abs. ~itvā, ~itvāna (Ap, Mhv), 1kāriya (q.v.); inf. ~ituṁ; — gramm. lit.: karontaṁ payojayati: kāreti, ~ati kārā­peti, kārāpayati, Kacc-v on 440, 485; kāreti ~ati kārā­peti, kārāpayatîti cattāri kāritarūpāni, Sadd 509,24; 823,22; ~anto kārento ~māno kārāpayanto kārāpento … ~ati kāreti kārāpa­yati kārāpeti, Mogg-v ad V 20; vihāraṁ kāretvā ~itvā kārāpetvā kārāpayitvā, Rūp VII 105 [640] (= Be 1976 393,7) = Pay VII 63 (Be 1981 300,4 foll.); — naraṁ kammaṁ ~ati, Sadd 589,29; purisaṁ kammaṁ ~ati purisena vā, Rūp III 5 [287] (Be 1976 141,14);exeg.: sahatthā karontassa ~ato ti āṇattiyā kārentassa, Sv 159,15 = Ps III 118,7–8 = Spk II 339,16; ~amānenâti karonto vā kārāpento vā, Vin III 149,24 (karonto vā hotu kārāpento vā ubho p’ ete ~amānenâti iminā ’va padena saṅgahitā, Sp 567,10); ~e ti kārāpeyya, Sv-pṭ I 434,20; Ap-a 284,19; ~e (2 sg.), Ja III 199,3* (kāreyyāsi, 12’); cf. paṭimāgehaṁ paṭimañ câpi ~i, karonto, Mhv XXXVII 183; — 1.a. kareyya tādiso pāpaṁ atho aññam pi ~e, Ja V 241,13* = 242,4*; vaḍḍhakiṁ rājā na pi yantāni ~e, Ja V 242,13* (na pi tehi sattabhūmika­pāsādâdīni yantāni kāreyya, 244,8 [so read with MSS. Bds; Ee ka°]); mā ca vegena kiccāni kāresi ~esi vā, Ja V 117,3*; sirī hi naṁ ~ate na paññā, Ja VI 360,10* (so read with Be; MS. Bd kāriyate; sirī hi naṁ tathā ~ate na paññā, 16’) “for glory makes him act thus, not wisdom”; parehi ~māno sasaṅkhārikacittenâpi karoti, Spk II 58,10 (Be, Ce kāriya-: read kāraya-; Ee w.r. ka°); ehi idaṁ karohîti ~amānassa uppannaṁ kusalacittaṁ sasaṅkhārena … up­pan­naṁ, As 156,21 (Ee, Be -iya-, read -aya-); — karoto … ~ato chindato chedāpayato … na karī­ya­ti pāpaṁ, D I 52,22 = M I 404,25 = S III 208,24 (Sv 159,15 = Ps III 118,7–8 = Spk II 339,16); — 1.b. paṭiñ­ñânu­san­dhitena ~e, Vin V 158,18* (kathânusandhiṁ sallak­khetvā paṭiññāya ~e, Sp 1360,33); vattânusandhitena ~e, 20*; — 2.a. kam­maṁ bahukaṁ na ~e, Th 494 (navâvāsakārapanâdiṁ, Th-a II 208,1 foll.) = 1072 (na adhitiṭṭhahe, III 140,28); sassakammāni ~i, Mhv XXIV 58; chattañ ca hema­kam­mañ ca ~i, XXXVI 65; vihāresu navakammaṁ akārayi, XLVIII 6; — 2.b. sajjhāyaṁ mahāpūjāya ~i, XLIV 47; ~itvāna yathākāmena saṅgahaṁ, L 39 (to [cause to] col­lect, cf. karoti 9.b.); sannipātaṁ ~itvā, XXVII 9; XXXI 1; sapathaṁ ~iṁsu, Dhp-a III 492,8; — 2.c. bhikkhunā san­tha­taṁ ~amānena, Vin III 226,23** (~amānenâti, karonto vā kārāpento vā, 226,31); navaṁ … mañcaṁ vā pīṭhaṁ vā ~amānena, Vin IV 168,24** (~amānenâti karonto vā kārāpento vā, 168,32); udakasāṭikaṁ bhikkhuniyā ~amā­nā­ya, Vin IV 279,10** (karontiyā vā kārāpentiyā, 15); ~issāmi te … maṇiñ câpi dadāmi te, Ja III 315,16*; pātiyo tattha ~i, Ap 579,13; puṇṇakumbhāni ~i, Ap 579,17; paris­sā­vane teladhāre ~iṁ +, Ap 302,23; nāvāyo citta­rūpāyo ~itvā, Mhv XLVII 47; paṭimāyo ca ~ittha, XLIII 143; silâsanaṁ ~itvā, Ap 84,10 (v.l. kāretvāna); mahābhattaṁ ~itvāna, 63,7, cf. s.v. kāreti, 2.f., q.v.; — rathaṁ kārayāmi, Ja IV 60,22*; ~issāmi te sasaṁ, 85,18* (ahaṁ te kāretvā das­sāmi, 22’) = Pv 210 (Pv-a 94,28*); — senāpacc’ assa ~iṁ, Ja V 363,10*; no ce tuvaṁ maheseyyaṁ Sambule ~issasi, 91,1* (no ce me tvaṁ mahesibhāvaṁ kāressasi, 91,21’); — 2.d. ~e assame ramme, S I 100,12*; ārāmaṁ ~i gaṇo, Vin II 178,26*; °uyyānaṁ ~i, Mhv XXXIV 35; upaṭṭhāna­sālaṁ sukataṁ bhikkhusaṅghassa ~uṁ, Ap 317,20; saññācikāya pana bhikkhunā kuṭiṁ ~mānena, Vin III 149,10** (cf. exeg., q.v.); āraññe kuṭikaṁ katvā kuṭāni ~anti te, Ja IV 364,22* (kuṭapāsādāni ropenti, 366,29’, read kūṭa°?); II 282,17; cattāro koṭṭhāse ~ti, Mp II 212,29; caccarañ ca suvibhattantarâpaṇaṁ ~eyya, Ap 43,20; caṅ­ka­maṁ ~iṁ ahaṁ, 99,12; cetiyaṁ tattha ~i, Mhv XXVI 13; jagatiṁ ~iṁ ahaṁ, Ap 402,13; toraṇāni ca ~i, Mhv XXXVI 126; ~anto mahāthūpaṁ, XXVIII 5; XXXVII 44; thūpaṁ gandhabbā ~uṁ, Ap 72,14; ~antā nagarāni agāre ca disaṁpati, Ja IV 154,25*foll.; ukkhaparikhañ ca api ~e, Ap-a 284,15; pariveṇāni ~i, Mhv XXXVII 29; satta pari­ve­ṇāni ~iṁsu, Mp I 257,16; pākāraṁ ~iṁ daḷhaṁ, Ap 39,7; pākārañ ca akārayi, Mhv XXXVI 37; pāsādaṁ ~issāmi, Ja IV 155,14* (kārā­pessāmi, 20’); pāsāde ~iṁ ahaṁ, Ap 63,6; pokkharaṇiñ c’ assa paribhogāya ~i, Mhv XLIII 142; °maṇḍapacaṅ­ka­mâdīni ~iṁsu, Ps II 235,15; Ap 306,4; maṇḍape ~itvāna, Mhv LII 54; vāpiyo … ~i, XLIV 147; vārisampātaṁ ~i thiraṁ, XLVIII 148; bhik­khu­nā vihāraṁ ~mānena, Vin IV 47,22** (~mānenâti karonto vā kārāpento vā, 47,29); vihāre ~e ramme, Vin II 147,37* qu. Mil 211,10* = Sv 304,11 = Ps III 26,16* = Spk III 51,16* qu. Ud-a 420,2*; vihāre satta ~i, Ja VI 118,18*; vihāraṁ ~ī rammaṁ, Mhv XXXIII 15; sā bhagavato vihāraṁ ~mānā … pāsādaṁ kāresi, Sv 859,29 = Ps II 296,30; Paṭis-a 703,28*; Ud-a 217,12; vihāre ~itvāna, Mhv XX 12; yaṁ vediṁ ~iṁ ahaṁ, Ap 215,1; pādavediñ ca muddhavediñ ca ~i, Mhv XXXV 2; lañjākâsanasālañ ca bhikkhusaṅghassa ~i, XXXIII 24; vejjasālā pi ~i, LII 25; sālāyo … ~iya, LX 66; setuṁ Gaṅgāya ~i, Ap 599,14 ≠ 344,13; 408,13; — 2.e. agghiyaṁ ~itvāna, Ap 101,26 (v.l. karitvāna); abhisekaṁ so ~esi, Mhv X 78; munindassa abhi­sekañ ca ~i, XXXVIII 56; (anuṭṭhātā) na ca kiccāni ~e, S I 217,5* (kiñci kiccaṁ nāma na kareyya, Spk I 340,29); kiccāni ~e, Ja V 113,11* (rājā raṭṭhavāsinaṁ katabbakiccāni ~eyya, 114,15’ [v.l. kareyya]); so te kic­cā­ni ~e, V 116,24* (bhaṇḍâgārika­kiccāni ~e, 118,6; v.l. kā­rey­ya); garukaṁ tena ~e ti, Sp 538,7*; pabbajjā upa­sam­pat­tī ~itvā, Mhv LX 7; nānāpūjaṁ (Ee ~ā) ~itvā, XX 42; vatthupūjañ ca ~i, XLI 62; maṅgalāni ca ~i, XXIX 62; — 2.f. kilīkilîti ravaṁ ~amānā, Ap-a 75,24; — 2.g.(i) rajjaṁ ~amāno, Sv 934,25 qu. Pj II 60,3; Mil 227,19; yattha rajjaṁ ~iṁ, ~itvā tahiṁ rajjaṁ, Ja VI 16,28*foll. (kāre­siṁ, 17,19’); te rajjaṁ ~issanti, 62,2* (qu. Sadd 19,6); raj­jaṁ tuvaṁ ~antī, 62,10* (Ee so; Be ~asi); rajjam pi ~e, III 199,3* (opt. 2 sg.; sace pi Bārāṇasirajjaṁ gahetvā may­haṁ datvā maṁ rajjaṁ kāreyyāsi, 199,12’); rajjaṁ yadā ~iṁ Kosalānaṁ, Vv 1245; Mhv XXXIII 28; dhammena raj­jaṁ ~amāno, Mil 227,19; rajjaṁ dhammena ~uṁ, Mhv XXI 11; kumāre rajjaṁ ~amāne, Sv 443,21; Mp I 421,23; Pj II 357,2; Nāḷikīre rajjaṁ ~amāne, Ja V 144,24’; bodhisatto pi rajjaṁ ~amāno, Sv 934,25; mahārajjaṁ ~amāno, Pj II 60,3 = Ap-a 148,29; Mhv XXI 14; rajjaṁ duve vassāni ~i, mahāvihāre kāresi, XXXVI 73–74; deva­raj­jaṁ ~iṁ, Ap 388,23; issaraṁ yo ’dha ~e, Vv 193 = 723; issaraṁ ~ām’ ahaṁ, Ap 214,14 = 452,23; ~issati issa­ri­yaṁ, 50,25; — (ii) sutaṁ rāja Tissanāmaṁ akārayi, Mhv XXII 73; pariveṇaṁ Sirisaṅghabodhināmaṁ ca ~i, XLII 10; pari­veṇa­pantiṁ Subhanāmakaṁ (read so; Ee Subha­rā­ja­nāma­kaṁ, unmetrical) yeva ~i, XXXV 57; — (iii) ra­ta­nâ­va­lokanaṁ āyuttakapurisehi ~amāno, Cp-a 21,16; upa­hā­rañ ca mahāthūpassa ~a, Mhv XXXII 60; katikañ c’eva ~ayi, XLII 30; phaluppattiṁ ~ayîti, Paṭis-a 216,11 (v.l. °up­patti kariyati); udakappaṭisedhaṁ ~imha, Ud-a 380,17; tibhāgaṁ ~itvāna, Mhv XXII 79; bandha­mokkhañ ca ~i, XXXIV 84; māghātañ c’eva ~i, XLVI 3; titthesu rak­khaṁ sabbesu ~i, XXIII 16; vāsaṁ ~ituṁ adā, XLII 1; ~nto vinicchayaṁ, XXXVII 108; puttassa vivāhaṁ ~i, LI 18; sakkāraṁ tassa ~i, XXIII 15; sakkāraṁ ~ī tadā, XXIII 96.