Truncation sign : * (asterisk) - e.g. kamm*

Type the letters without dots and accents - e.g. to search 'kalyāṇa' type kalyana. Read more …


kamma-kara

, m. and mfn. [Amg. kammakara; sa.
and Buddh. sa.
karmakara, cf. SWTF s.v.; Vyu
186.161; Pāṇ III 2 22 and Kāś ad loc.; Ai.Gr. II.2 §
250g: 403; cf. kammakarī, kammakara, kammakārī,
qq.v.], 1. (m.) a hired worker, servant (cf. Vin IV 224,34
on ~: kammakāro nāma bhaṭako āhatako; v. CPD
s.v. āhataka); according to ct.s a ~ receives his salary in
cash and kind, i.e.,
bhattavetana (cf. sa. bhaktavetana,
Kauṭ 5.3.25,28,33-34,46, devasikabhattavetana or de-
vasikabhatta and māsikâdiparibhoga; cf. Sv 299,32 ad
D I 135,24; Ja IV 135,14'; VI 461,31'); ~ is mentioned
together and contrasted with
dāsa, pessa, paricārika,
upajīvi(n); on the social position of ~, cf. R. FICK, Die
sociale Gliederung im nordöstlichen Indien zu Buddha's
Zeit,
1897: 195 foll.; Kauṭ 3.13-14; 2. (mfn.) diligent,
hard-working
(ct. so); only recorded in formula; — 1.
lex. lit.: vetaniko tu bhatako ~o 'tha kiṅkaro dāso ca
ceṭako pesso bhacco ca paricāriko, Abh 514; —
gramm. lit.: kammato parā kriyatthā kvaci an hoti
kattari: kumbhakāro ... 'kvacī' ti kiṁ: ~o, Mogg V
41 (cf. Kāś ad Pāṇ III 2 22); — exeg.: ~ā ti ye bhat-
tavetanaṁ gahetvā karonti (scil. divase divase gahe-
tvā karonti, Sv-pṭ I 430,27), Sv 300,29 (ad D I 141,30,
q.v. infra); ~ā ti bhattavetanabhatā, Ps III 8,23 (ad M I
340,30, q.v. infra); porisan ti tayo purisā: bhaṭakā ~ā
upajīvino ti, Nidd 11,15 (kasikammâdikammaṁ ka-
ronti ti ~ā, Nidd-a I 55,8); dāsakammakaraporisassā
ti dāsānañ c' eva devasikabhattavetanabhatānaṁ
~ānañ ca nissāya jīvamānapurisānañ ca, Mp II
241,10 (ad A I 145,22); tava bhatihatā ~ā pi te na ho-
ma, Ja III 310,1' (ad Ja 309,27*: bhatak' amhase); dā-
sakammakarāni cā ti dāse ca ~e ca. liṅgavipallāsena
hetaṁ vuttaṁ, Thī-a 239,31 (ad Thī 340); — Meṇḍa-
ko ... dāse ca ~e ca āṇāpesi, Vin I 243,34; varaṁ e-
taṁ sappi dāsānaṁ vā ~ānaṁ vā pādabbhañjanaṁ
vā padīpakaraṇe vā āsittaṁ, Vin I 272,6; Rājagahako
seṭṭhi dāse ca ~e ca āṇāpesi, II 154,31 foll.; chabbag-
giyā bhikkhuniyo ... dāsaṁ upaṭṭhāpenti dāsiṁ
upaṭṭhāpenti ~aṁ upaṭṭhāpenti kammakariṁ upaṭ-
ṭhāpenti, Vin II 267,10; — in formula (2+2+4): ye pi
'ssa ahesuṁ dāsā ti vā pessā ti vā ~ā ti vā te pi na
daṇḍatajjitā ... rudamānā parikammāni akaṁsu, D
I 141,30 = M I 344,10 = S I 76,16 = A II 208,1 = Pp 56,27
(°kārā); amhākaṁ ... dāsā ti vā pessā ti vā ~ā ti vā
aññathā ca kāyena samudācaranti aññatha vācāya
aññathā ca nesaṁ cittaṁ hoti, M I 340,30; yo so
bhattu abbhantaro antojano dāsā ti vā pessā ti vā ~ā
ti vā, tesaṁ kataṁ ca katato jānissāma akatañ ca a-
katato jānissāma, A III 38,1 = IV 266,1; cf. the ex-
amples
2+4+2 (m.c): dāse ~e pesse ye c' aññe anujī-
vino posemi, Ja IV 320,13*; dāse ~e pesse sīlesu su-
samāhite dakkhe uṭṭhānasampanne ādhipaccasmi
ṭhāpaye, Ja VI 297,16*; — in augmented version of same
formula
(2+2+2+2+4): sakkaccaṁ ... dānaṁ datvā
yattha yattha tassa dānassa vipāko nibbattati ... ye
pi 'ssa te honti puttā ti vā dārā ti vā dāsā ti vā pessā
ti vā ~ā ti vā te pi sussūsanti sotaṁ odahanti aññā-
cittaṁ upaṭṭhapenti, A III 172,19; IV 393,1,12; — va-
raṁ etaṁ piṇḍapātaṁ dāsā vā ~ā vā bhuñjeyyun ti,
S I 92,7,16; dhaññaṁ dhanaṁ ... pariggahaṁ vā pi
yad atthi kiñci dāsā ~ā pessā ye c' assa anujīvīno
sabbaṁ nâdāya gantabbaṁ, 93,5*; ~o hutvā nāvaṁ
abhirūhi, Ja I 239,25; bhariyā pi 'ssa puttadhitaro pi
dāsā pi bhatiṁ gahetvā kammaṁ karontā ~ā pi
sabbe rakkhiṁsu, III 257,5; 300,9; puttā ca dārā ca ...
dāsā ca dasso anujīvino ca paricārikā ~ā ca, IV
53,30*; ahaṁ ~o hutvā, VI 81,11,13,15* = 87,26,28,30*;
vessānaraṁ ~aṁ pajānaṁ paricariya-m-aggiṁ su-
gatiṁ kathaṁ vaje, Ja VI 207,14*; ahaṁ ... daliddo
aṭāno kapaṇo ~o hoti Vv 1110 = 1116; asītikoṭiṁ
chaḍḍetvā dāse ~e bahū ... sāsane pabbajissasi, Ap
69,29 = 73,25; itthipurisā dāsidāsā bhatakā ~ā +, Mil
147,24; yathā ... ~o evaṁ cintayati, bhatako ahaṁ, i-
māya nāvāya kammaṁ karomi, imāyâhaṁ nāvāya
vāhasā bhattavetanaṁ labhāmi, Mil 379,19; atha jeṭ-
ṭhamūlamāse sassesu milāyantesu ubhayanagara-
vasīnam pi ~ā sannipatiṁsu, Sv 672,16; sace ... na
yidaṁ bhikkhūnaṁ sampaṭicchituṁ vaṭṭatī ti paṭik-
khitte vaḍḍhakīnaṁ vā ~ānaṁ vā hatthe bhavissati,
Sp 677,14 (concerning donations to the saṅgha for build-
ing an
ārāma); ~ehi navakammaṁ kāreti, Sp 701,7;
so (scil. Kirapatiko) ... adhipati māsa-utusaṁvac-
charaniyāmena vetanaṁ datvā ~e kammaṁ kāreti,
Sp 817,7; na hi tattha dāsaṁ vā dāsā ti pessaṁ vā
pessā ti ~aṁ vā ~ā ti ālapanti, Sv 301,8; parivisaka-
manussā pi dāsā vā ~ā vā dubbaṇṇā duddassikā ki-
liṭṭhavasanā duggandhā jigucchā, Vism 107,24; —
concerning the loss of caste of a brāhmaṇa who dies in
Kambojaraṭṭha (q.v.): tassa gehe vayappatte putte a-
sati brāhmaṇī dāsena vā ~ena vā saddhiṁ saṁvā-
saṁ kappeti, Ps III 409,19 (ad M I 49,6); ~o, IV 13,14;
sa aparabh[ā/a]ge vayappattā attano gehe ekena ~ena
saddhiṁ santhavaṁ katvā, Mp I 357,7; yathā tvaṁ
dāsaṁ vā ~aṁ vā niddānaṁ kāresi "niddehi tiṇā-
ni," Spk I 254,10; gehe dāsesu vā ~esu vā na koci
sañjāni, Mp I 179,20; — ifc. aṅgāra-°; avasesa-dāsa-°
(~-ñāti-mitta, Ja VI 300,27); dāsa-° (D III 191,1,5; Thī
340; Ja I 378,7; Sv 790,5; 952,25; Mp I 412,26; III 246,24;
Pj I 139,11); ~-gāma-dvāra, Mp I 179,21; ~-parivuta,
Ja IV 16,2; Mp IV 31,15; ~-porisa, Vin I 240,10 foll.; D
III 165,2; A I 145,22,25; Mp II 241,9; ~-porisâdi, Sv
955,19; ~âdi, Ja I 57,22); dāsī-dāsa-° (Dīp IX 10); paka-
ti-
° (Pj I 173,15); pacanâdi-° (Ja VI 210,2); para-° (Ja III
411,6,14-15'); putta-dāra-° (~-porisa, Cp-a 97,19); put-
ta-dāra-dāsa-
° (~-porisa, A I 67,34; III 77,7,8; Cp-a
304,28; ~ânukampita, 77,11); pesita-° (Mp I 227,27);
bhatakâdi-° (Nidd-a I 54,14); soṇḍikā-° (M I 228,33;
374,30); — 2. in formula (4,+4+5,+7,+5+4,+5): idha te
assa puriso dāso ~o, (Be °āro) pubbuṭṭhāyī pacchā-
nipātī, kiṁkārapaṭissāvī, manāpacārī piyavādī, mu-
khullokako, D I 60,14 foll. (~o [Be °āro] ti analaso
kammakaraṇasīlo yeva, Sv 168,18); — Rem.: kam-
makara and mukhullokaka only occur in the Dīgha
formula; other versions of it begin with pubb° and end
in
piya°, e.g., at M II 84,19 foll.[[side 220]]