Truncation sign : * (asterisk) - e.g. kamm*

Type the letters without dots and accents - e.g. to search 'kalyāṇa' type kalyana. Read more …


o-rodha

, m. [< *avarodha; cf. sa. avarodha (m.),
avarodhana (n.)], harem; m. pl. ~ā: concubines,
odalisques;
Rem.: an adjective qualifying ~ is usually
fem.; cf. the discussion in
Sadd, q. v. infra;exeg.:
ubbarin ti ~aṁ, Ja VI 473, iv (ad 473,6*); — lex. lit.:
itthâgāraṁ tu ~o, Abh 215 (cf. Am-k II 2 12;
avarundhīyante rājitthiyo anenā ti ~o, Abh-ṭ Be 1964
157,11); itthāgāran tu ~o ubbarī ti pi vuccati, Sadd
347,29*; ~o ti rājubbarī, sā pana yathākāmacāraṁ carituṁ
appadānena orundhīyati avarundhīyatī ti ~o, 470,12; —
gramm. lit.: kec' ettha vadeyyuṁ: nanu ca bho "~ā'ca
kumārā cā (= Ja VI 15,27*)" ti pāṭhassa dassanato
°-saddo itthiliṅgo ti, Sadd 95,1 foll.; samān'-
âdhikaraṇapadaṁ nāma katthaci padhānaliṅgam anuvattati
katthaci nânuvattati, tasmā na taṁ liṅgavisesajotane
ekantato pamāṇaṁ mātugāmo ~o ... ti evamādi rūpa-
viseso yeva pamāṇaṁ, 102,16; — tena kho pana
samayena rājā Udeno uyyāne paricāresi saddhiṁ ~ena ...
atha kho rañño Udenassa ~o rājānaṁ Udenaṁ etad avoca,
Vin II 290,27 qu. Sadd 98,10; so ekadivasaṁ ... attano ~e
ādiṁ katvā ... paññattavarapallaṁke nisīditvā ambho
nagaravāsino, tumhākaṁ tapanīye ca atapanīye ca
dhamme desessāmi, Ja IV 177,11; taṁ sutvā "amhākaṁ
rañño maṅgalagītan" ti ~ā pi gandhabbā pi tam eva gītaṁ
gāyanti, 393,5; atha senāpati-ādayo rājavallabhā ca nāgarā
ca ~ā ca sabbe sannipatitvā rājānaṁ vārentā tisso gāthā
avocuṁ, 404,22; ~ā ca kumārā ca vesiyānā ca brāhmaṇā te
pi attamanā dajjuṁ rājaputta tayi gate, VI 15,27*
21,24*; iṁgha passa mahārāja suññaṁ antepuraṁ tava ~ā
ca kumārā ca tava mātā ca khattiya ummaggā nīharitvāna
Vedehass' upanāmitā ti, 455,12* ≠ 592,12*; uppajjati
kāmavitakko ti Bodhisattassa chabbassāni padhānaṁ
padahato rajjasukhaṁ vā, pāsāde vā, nāṭakāni vā, ~e vā,
kañcid eva vā sampattiṁ ārabbha kāmavitakko nāma na
uppannapubbo, Ps II 80,7 (ad M I 114,32); rājā tassa
vacanaṁ gahetvā yathā gaṇikāya ca tena ca kataṁ tath'
eva sabbaṁ katvā ~e pi āṇāpesi, III 62,16; tassa ~ānaṁ
dvāraṁ vivarāpetvā ... purāṇadūtiyikā ti ādi vuttaṁ,
300,11; rājarājamahāmattâdīnaṁ vā ~ehi saddhiṁ
parivāretvā, 371,6; tena ca samayena Rāmo nāma rājā
kuṭṭharogī ~ehi ca nāṭakehi ca jigucchiyamāno, Pj II
355,3 qu. Sadd 98,13; yasmā sakadāgāmissa puttadhītaro
honti, ~ā ca honti, tasmā bahalā va kilesā, idaṁ pana
bhavatanukavasena kathitan ti, Spk III 281,26 (ad S V
357,3); atha naṁ rañño ñātisenāpati-ādayo rājavallabhā
amaccā pārisajjā nāgarā ~ā ca sabbe sannipatitvā nānā-
upāyehi nivāresuṁ, Cp-a 67,2; ~ā ca amaccā ca rañño
pādamūle patitvā ... parideviṁsu, 69,14; ~ā Vidurā tassa
pādajālena pūjayi maṇīhi pajjalantena paṭimaṁ taṁ
silāmayaṁ, Mhv LIII 50; — ifc. purānarāj° (Vin IV
261,8 [Sp 921,18]); rāj° (Mp I 27,29 [ad A I 2,7]; Mhv
XVII 63); sah° (mfn.; Cp Ee 1974 245 [Cp-a 184,31];
Mhv V 184; XV 189; XXVI 10); — °-jana, m., an
odalisque;
tadā neke ca sacivā tass' ~ā pi ca samāciniṁsu
puññāni anekāni anekaso, Mhv LX 85; — °-nāṭaka-
pajahana
, n., the abandoning of concubines and dancing
girls;
~-paññā, f., the wisdom of abandoning
concubines and dancing girls;
paññāya sudiṭṭhaṁ ahosī ti
ettha ~-ā adhippetā, Ps II 63,13 (ad M I 91,33); —
°-parivuta, mfn., surrounded by the harem or concubines;
tasmiṁ khaṇe Candādevī ~ā āgantvā piyaputtaṁ pādesu
gahetvā va vanditvā assupuṇṇehi akkhīhi ekamantaṁ
nisīdi, Ja VI 24,17; sobhat' āyasmā ~o ti vattabbaṁ
maññeyyā ti, Ps V 93,14 (ad M III 270,18) = Mp I 314,2;
rājā divasabhāgaṁ ~o kīḷitvā sāyaṇhe jāte: nagaraṁ
gamissāma kuntaṁ vaḍḍhethā ti āha, Thūp Ee 1971
215,35; — °-pālaka, m., guardian of the harem = a
eunuch;
vassavarā ti uddhaṭabījā ~ā, Ja VI 504,23'; tato
orodhā pi ~ā pi tath' eva akaṁsu, Ps III 62,18 (ad M I
378,20); — °-bhāva, m., the quality or property of being
a concubine or odalisque;~-jānanattha, m., the
purpose of making known the quality or property of being
a concubine or odalisque;
tāsaṁ pana bhikkhunīnaṁ
pubbe tassa ~-aṁ idaṁ vatthuṁ, Ps V 93,20 (ad M III
270,19); — °-bhūta, mfn., being a concubine or
odalisque;
ayaṁ pi ... Kapilavatthusmiṁ Sākyarājakule
nibbattitvā vayappattā bodhisattassa ~ā pacchā
Mahāpajāpatigotamiyā saddhiṁ nikkhamitvā pabbajitvā
vipassanāya kammaṁ karoti, Thī-a 11,9 (ad Thī 4); 12,5
(ad Thī 5); 21,19 (ad Thī 15); — °-majjha, m., the middle
of the harem;
tāta mayhaṁ sahāyo Pukkusāti imaṁ
paṇṇākāraṁ paṭicchanto ~e apaṭicchitvā pāsādaṁ āruyha
paṭicchatū ti, Ps V 41,11 (ad M III 238,4 "vāsûpagato"); —
°-mahāmattabalakāya, m., (dv.) harem, prime minister
and troops;~âdi, mfn.; vissajjethā ti vatvā ti ~-isu
yassa yaṁ anucchavikaṁ tassa taṁ dāpetvâ ti attho, Ps
III 305,1 (ad M II 65,23); — °-rājakaññâdipābhata, n., a
gift of princesses, etc., for the harem;
nānādesehi ~aṁ
labhitvā suciraṁ dīpacakkavattī bhavissati, Mhv LXXXI
72; — °-vara, m., the best odalisques; ath' ~e tassa sabbe
hatthituraṁgame khaggādīni bahūn' eva āvudhāni
mahādhanaṁ jayasaṅkhaṁ jayacchattaṁ jayabheriṁ
jayaddhajaṁ etāni pana sabbāni pesesi pitu santikaṁ,
Mhv LXXXVIII 74; — °-sadda, m., the word "orodha";
~o itthiliṅgo ti, Sadd 95,2; 95,7-27; sace pi te ettha evaṁ
vadeyyuṁ: tattha tattha suttappadese aṭṭhakathâdisu ca
"mātugāmo" ti vā "mātugāmenā" ti vā okārantapulliṅga-
bhāvena mātugāma-saddassa dassanato pulliṅgabhūtaṁ
mātugāmasaddaṁ anapekkhitvā itthipadattham eva
apekkhitvā "sā itthī" ti itthīsaddena sāsaddassa
sambandhagahaṇaṁ mayaṁ sampaṭicchāma, "orodho" ti
vā "orodhenā" ti vā okārantapulliṅgabhāvena ṭhitassa
~assa adassanato pana tumhehi vuttaṁ purimatthaṁ na
sampaṭicchāmā ti... mātugāmasaddo ca ~o ca dārasaddo
cā ti ime itthipadatthavācakā pi samānā ekantena pulliṅgā
bhavanti, 98,7,18; — °âdi, mfn.; ete ~ayo nāmappakāraṁ
paṇṇākāraṁ sajjetvā tena saddhiṁ annañ ca pānañ ca
paṇḍitassa pesesuṁ, Ja VI 329,5' (ad 328,31*).