Truncation sign : * (asterisk) - e.g. kamm*

Type the letters without dots and accents - e.g. to search 'kalyāṇa' type kalyana. Read more …


1

o-māna

, n. and m. [vb. noun from *ava + √man;
pa. and sa. avamāna], 1. self-denigration (cf. omaññanā,
q. v. s.v.); 2. contempt (only recorded in this sense in
cpd., q.v. infra
); — 1. exeg.: sattavidhena māno: māno
atimāno mānâtimāno ~o adhimāno asmimāno
micchāmāno, Nidd I 80,10 (ad Sn 786; ~o ti hīnamāno. yo
"hīno 'haṁ asmī" ti māno nāma vutto, ayaṁ ~o nāma. api
c' ettha "tvaṁ jātimā; kākajāti viya te jāti... tuyhaṁ saro
atthi; kākasaro viya te saro" ti evaṁ attānaṁ heṭṭhā katvā
pavattanavasena ayaṁ ~o ti veditabbo, Nidd-a I 208,20) =
426,18 (ad Sn 943) = Nidd II 226,24 (ad Sn 1132); tattha
katame satta mānā ? māno atimāno mānâtimāno ~o
adhimāno asmimāno micchāmāno. ime satta mānā, Vibh
383,23 qu. Paṭis-a 420,22 ≠ Moh 219,38; tattha katamo
~o ? idh' ekacco jātiyā vā gottena vā ... aññatar'-
aññatarena vatthunā ~aṁ jappeti: yo evarūpo ~o
omaññanā omaññitattaṁ ... attuññā attavaññā
attaparibhavo ayaṁ vuccati ~o, Vibh 355,27 (Vibh-a
488,13 qu. Nidd-a I 208,20, q. v. supra); — atimāno ca ~o
pahīnā susamūhatā, Th 428 (ime pana nihīnā ti aññe
nihīnato dahantassa māno ~o ti vadanti. ... hīno 'haṁ
asmī ti pavatto hīnamāno ~o, Th-a II 181,32-35); cha ...
dhamme appahāya abhabbo arahattaṁ sacchikātuṁ: ...
mānaṁ, ~aṁ, atimānaṁ, adhimānaṁ, thambaṁ,
atinipātaṁ, A III 430,4 (-an ti hīno 'haṁ asmī ti mānaṁ,
Mp III 412,2); māno ~o atimāno, ime tayo mānā
pahātabbā, 445,7; alābhena ~aṁ janeti ... ayasena ~aṁ
janeti, ... nindāya ~aṁ janeti, ... dukkhena ~aṁ janeti,
Nidd I 80,12-14 = 426,19-22; ~añ ca ... atimānañ ca, Ja
VI 58,23' (ad 58,14*); tattha katamo hīno 'haṁ asmī ti
māno ? idh' ekacco jātiyā vā gottena vā ... aññatar'-
aññatarena vatthunā ~aṁ jappeti: yo evarūpo ~o
omaññanā omaññitattaṁ ... attuññā attavaññā atta-
paribhavo ayaṁ vuccati hīno 'haṁ asmī ti māno, Vibh
353,37 (hīnamānaniddese ~aṁ jappetī ti heṭṭhāmānaṁ
pavatteti. ~o ti lāmako heṭṭhāmāno; omaññanā
omaññitattan ti ākārabhāvaniddesā, Vibh-a 486,13-14;
hīnamāno pana onativasena pavattito kevalena
mānasaddena niddesaṁ nârahatī ti taṁ niddese "~aṁ
jappetī" ti vuttaṁ, Vibh-mṭ Be 1960 220,22);
atimaññissati tappaccayaṁ mānañ ca ~añ ca karissati, Sp
181,24 (~an ti atimānaṁ, atimāno yeva h' ettha
nihīnatāya ~an ti vutto, na pana hīḷetvā maññanaṁ, Sp-ṭ
Be 1960 I 435,7 foll.); kenaci vā pana avaññāto hoti
paribhūto pāḷito taṁ ~aṁ upanissayaṁ katvā ti pi attho,
Tikap-a 281,5 (~an ti parassa pavatta-~aṁ, Ppk-mṭ Be
1960 221,26); attānam pana avamaññanavasena pavatto
māno ~o nāma, so "hīno 'haṁ asmī" ti mānasadiso va,
Moh 213,1; — ifc. pavatta-° (Ppk-mṭ Be 1960 221,26); —
°-niddesa, m., exposition of self-denigration; ~o
hīnamānaniddesasadiso yeva, Vibh-a 488,11 (ad Vibh
355,27, q. v. supra); — °-pahāna, n., rejection of self-
denigration;
attānañ ca na avajānāmi. iminā ~aṁ (so read
with Be and
Spk-pṭ, q. v. infra; CeEe w.r. osāna-
pahānaṁ) kathitaṁ, evaṁ hi satipajānanā pasanno hoti,
Spk II 64,31 (ad S II 54,3; attān-aṁ nâvajānāmī ti
vuttattā ~aṁ kathitan ti āha, Spk-pṭ Be 1961 II 76,9); —
°âtimāna, n. or m., contempt and arrogance; tā araññe
viharamānā rāgarattā pāpapuggalā ~-vasena viheṭhenti,
Dhp-a II 52,2.