Truncation sign : * (asterisk) - e.g. kamm*

Type the letters without dots and accents - e.g. to search 'kalyāṇa' type kalyana. Read more …


āpatti

, f. [ts.; = BHS], Sadd 481,2 (sub √1127
pad); — 1. transgression, fault, offence; the number of
ā° is five or seven in the Vinaya: 5 in the mātikā (ɔ:
pārājika, saṅghādisesa, pācittiva, pātidesanīya, duk-
kaṭa), Vin V 91,7,13 (Sp (VII) 1314,27); As 394,19-21;
cf. Sp (I) 236,4-7; and 7 in the padabhājaniya, vi-
bhaṅga (ɔ: pārājika, saṅghādisesa, thullaccaya, pācit-
tiya, pātidesanīya, dukkata, dubbhāsita), Vin V 91,
8,23 (Sp'(VII) 1314,28); As 394,21-24; cf. Sp (I) 236,
7-12; 2. the reaching, the entering into or upon, attain-
ment of, the falling into;
3. the falling into or commission
of
(an offence); 4. logical consequence;
1. saṅghādiseso ti sajātisādhāraṇaṁ ~ī ti sab-
basādhāraṇaṁ (scil. nāmaṁ), Kkh 49,38; Sp (VI)
1177,28; dhammā ti ~iyo, Kkh 17,16; 35,9; Abh 784
(a meaning of 'dhamma'); ettha akusalan ti ~i adhip-
petā, ~iṁ āpanno ti attho, Mp II 102,3 (ad A I 54,11
'akusalaṁ āpanno'); ~i hoti vītikkamo ti ubhayam
ctaṁ Buddhassa ānâtikkamanam eva, Ps IV 72,17
(ad M III 10,14);
— a. (in general), sg. nom. yassa siyā ~i so āvi-
kareyya, Vin I 103,2 (ib. 23'; Kkh 14,28 foll.), quoted
Sp (VII) 1381,15 (Ee w. r. (~iyo) for ~i so); santī ~i
āvikātabbā, Vin I 103,11 (ib. 104,12-14'); Kḷkḥ 16,36;
na bhikkhave sabhāgā ~i desetabbā, Vin I 126,13;
nissajjitvā ~i desetabbā, Vin III 196,29 (Sp (III)640,1
foll.); Kkh 56,29; 57,16; Vin III 238,13; bhikkhussa
na hoti ~i daṭṭhabbā, Vin I 322,34; bhikkhussa na
hoti ~i paṭikātabbā, Vin I 323,2; ~i yā, Vin I 359,25*
see abl. below; ekā ~i ekāhapaṭicchannā ekā ~i dvī-
hapaṭicchannā, Vin II 51,18; ekā ~i jānapaṭicchannā
ekā ~i ajānapaṭicchannā, Vin II 55,15; ekā ~i sara-
mānapaṭicchannā ekā ~i asaramānapaṭicchannā, Vin
II 55,35; ekā ~i nibbematikapaṭicchaimā ekā ~i ve-
matikapaṭicchannā, Vin II 55,36; ayaṁ hi ~i nāma
dasah' ākārehi paṭicchannā hoti . . . , Sp (VI) 1174,1
(cf. Kkh 48,17 foll.'; Vin-vn 505—506; Khuddas II 11);
~i paṭicchannā, Vin-vn 533; kena nu kho bhikkhu-
nīnaṁ ~i paṭiggahetabbā, Vin II 260,2; vyattena bhik-
khunā paṭibalena ~i paṭiggahetabbā, Vin III 196,30
(Sp (III) 640,14); Vin III 238,14; chindantassa ~i, Vin
V 218,8 (vanappatiṁ chindantassa pārājikaṁ . . . ,
Sp (VII) 1393,11); chādentassa ~i, Vin V 218,9 (attano
~iṁ chādentassa aññesaṁ vā ~iṁ, Sp (VII) 1393,14);
siyā yadi vatthupūjatthāya pi ganthanādīsu ~i hara-
ṇādīsu kasmā an~i, Sp (III) 617,2; sakalassa saṅ-
ghassa ~i, Sp (V) 1132,30; sace . . . asañcicca asatiyā
kataṁ n' atthi ~i, Sp (V) 1149,1 = Dhp-a 54,6; paṇ-
ṇattivajje sikkhāpade pana vatthu pi ~i pi pāpiṭṭhā
lokavajje pana ubhayaṁ pi pāpiṭṭhataraṁ, Sp (VI)
1162,32; ayuttaparibhoge ~i, Sp (VII) 1321,14; ayaṁ
~i desanāya nirujjhati vūpasammati ayaṁ vuṭṭhā-
nena, Sp (VII) 1338,2 (ad Vin V 130,16); channaṁ
ākārānaṁ aññatarena ākārena āpannā ~i, Kkh 14,30';
siyā aññatarassa bhikkhuno ~i siyā vītikkamo, M
II 241,5; tasmiṁ ce bhaññamāne hoti bhikkhussa
~i hoti vītikkamo, M III 10,14 (Ps IV 72,17); vinaye
atthi vatthu +, Sv (I) 24,29 (cf. Sp (I) 29,16-17; 235,
30-32); aṭṭhāne uccārapassāvaṁ karontassa pana ~i
hoti, Spk III 198,2; — acc. ~iṁ āpajjati: dvīh' ākārehi
~iṁ āpajjati kāyena vā āpajjati vācāya vā āpajjati,
Vin V 118,6 (Sp (VII) 1323,33); 121,17 (tīh' ākārehi);
125,28 (catūh' ākārehi); 128,26 (pañcah' ākārehi; Sp
(VII) 1334,4); 133,35 (chahi ākārehi; Sp (VII) 1339,31;
cf. Kkh 14,30'); Utt-vn 632; yo kadāci karahaci ~iṁ
āpajjati, Sp (VII) 1320,19 (ad Vin V 115,19 'adhiccā-
pattiko') ≠ Ps III 154,16 (ad M I 443,22); kiñcâpi
tathārūpiṁ ~iṁ āpajjati yathārūpāya ~iyā vuṭṭhā-
naṁ paññāyati, M I 324,9; aññataraṁ saṁkiliṭṭhaṁ
~iṁ āpajjati, MH 258,17; S II 271,16; A III 252,6;
ye ~iṁ āpajjanti te dvīhi kāraṇehi āpajjanti: an-
ādariyena vā ajānanena vā, Mil 266,11; pabbajitā ~iṁ
āpajjantā kāyena vācāya kalahaṁ karonti, Nidd I
255,19 (anagārikā sattasu °-kkhandhesu aññataraṁ
āpajjamānā, Nidd-a I 351,13); pāpiṭṭhataraṁ ~iṁ
āpajjeyya, Th-a II 188,29; āpajjeyya pana bhante
arahā ~iṁ, Mil 266,7; so parivasanto antarā ekaṁ
~iṁ āpajji . . . , Vin II 43,18; ayaṁ itthannāmā bhik-
khunī ekaṁ ~iṁ āpajji gāmantaraṁ, Sp (VI) 1185,16;
aññataro bhikkhu tadah' uposathe ~iṁ āpanno hoti,
Vin I 125,31; tadahu pavāraṇāya ~iṁ āpanno, Vin
I 164,7; ahaṁ āvuso itthannāmaṁ ~iṁ āpanno taṁ
paṭidesemi, Vin I 126,2 (Sp (V) 1063,22); Vin II 102,20;
Sp (III) 640,6; Vibh 387,27; Sv (III) 1042,38; yañ ca
tattha ~iṁ āpanno tañ ca yathādhammo kāretabbo,
Vin IV 144,29 (Sp (IV) 877,3-8); bhikkhu aññataraṁ
saṅkiliṭṭham ~im āpanno, S IV 182,9 (Spk II 143,7);
so tathārūpaṁ ~iṁ āpanno hoti yathārūpāya ~iyā
saṅgho ukkhipati, A III 270,5; so tathārūpaṁ ~iṁ
āpanno hoti yathārūpāya ~iyā saṅgho ante nisīdāpeti,
A III 270,14 (Mp III 333,14; cf. Vin II 32,11-14; IV
30,31-32); sarat' āyasmā evarūpiṁ ~iṁ āpajjitā, Vin
II 80,37 (Sp (VI) 1192,16); — duṭṭhullaṁ ~iṁ anupa-
sampannassa āroceyya, Vin IV 31,12**; aduṭṭhullaṁ
~iṁ āroceti, Vin IV 32,11; vatthuṁ pi āroceti ~iṁ
pi āroceti ubhayaṁ pi āroceti, Sp (VI) 1176,14; —
~iṁ āropetvā listed with ~iṁ ropetvā, mss. tradition
not permitting a clear distinction;
— santiṁ ~iṁ nâvi-
kareyya sampajānamusāvād' assa hoti, Vin I 103,7;
Kkh 16,10; tuyhaṁ santike ekaṁ ~iṁ āvikaromi, Sp
(VI) 1176,8; vatthuṁ chādeti no ~iṁ, ~iṁ chādeti
no vatthuṁ ..., Vin V 120,34 (Sp (VII) 1326,14);
ekaṁ ~iṁ ḷānāti ekaṁ ~iṁ na jānāti, Vin II 54,28;
~iṁ jānāti +, A IV 140,8 foll. (Mp IV 66,9); — ~iṁ
deseti: sabhāgaṁ ~iṁ desenti, Vin I 126,11; sabhā-
gaṁ ~iṁ desetuṁ, Kkh 8,35; taṁ ~iṁ desetu vā
pakāsetu vā, Kkh 15,13'; bhikkhu lahukaṁ ~iṁ de-
seti, Sv (III) 1042,32; ~iṁ desento, Mp III 216,23; —
~iṁ paṭikaroti: paṭikarissasi taṁ ~iṁ, Vin I 97,37;
taṁ ~iṁ paṭikarissāmi, Vin I 126,8; 164,22; Kkh 17,1;
mayaṁ te santike ~iṁ paṭikarissāma, Vin I 127,7;
Kkh 8,27; ~iṁ tvaṁ āvuso āpanno, paṭikarohi taṁ
~iṁ, Vin I 323,4; ~iṁ āpajjitvā na icchati ~iṁ paṭi-
kātuṁ, Vin I 330,35; II 25,3; V 122,4; bhikkhuniyo
~iṁ na paṭikaronti, Vin II 259,32; — sabhāgaṁ ~iṁ
paṭigaṇhanti, Vin I 126,15; ahaṁ itthannāmassabhik-
khuno ~iṁ paṭigaṇheyyaṁ, Vin II 103,4; Kkh 56,36;
133,6; Sp (III) 640,19; bhikkhunīnaṁ ~iṁ paṭiggahe-
tuṁ, Vin II 260,4,13; — duṭṭhullaṁ ~iṁ paṭicchā-
deyya, Vin IV 127,29**; aduṭṭhullaṁ ~iṁ paṭicchā-
deti, Vin IV 128,10; ~iṁ āpajjitvā paṭicchādento añ-
ñaṁ navaṁ ~iṁ āpajjati, Sp (VI) 1287,17 (ad Vin
II 240,24*) = Ud-a 306,18 (ad Ud 56,33*); āpannaṁ
~iṁ anāvikatvā paṭicchādento uparûpari ~iyo āpaj-
jati, Th-a II 188,6 (ad Th 447); yo ~iṁ paṭicchādeti
tassa kilesā ca punappuna ~iyo ca ativassanti, Pj
II 31,24 (quoting Vin II 240,24* and Th 447); — ~iṁ
paṭijānāti, Vin III 190,30 (gamanaṁ paṭijānāti +);
sace vatthuṁ ca ~iṁ ca paṭijānanti, Sp (III) 624,11;
~iṁ parigūhati, Kkh 14,34; — passissasi taṁ ~iṁ,
Vin I 97,24; ~iṁ tvaṁ āvuso āpanno passas' etaṁ
~iṁ, Vin I 313,11; 322,36; ~iṁ āpajjitvā na icchati
~iṁ passituṁ, Vin I 330,28; II 21,8; V 122,2; passasi
āvuso taṁ ~iṁ passatha bhante taṁ ~iṁ, Sp (V)
1063,26; — paṭhamassa pārājikassa vatthum pi pucchi
. . . ~im pi pucchi, Vin II 286,28; — ~iṁ ropetvā,
Vin II 2,22; 8,4; 13,2; 18,13; III 183,7; anujānāmi. . .
bhikkhūhi bhikkhunīnaṁ ~iṁ ropetvā (Se āropetvā)
bhikkhunīnaṁ niyyādetuṁ . . . , Vin II 261,15 (cf. Sp
(VI) 1292,7 ad ib. 13: āropetvā, v. l. ropetvā); tesaṁ
anariyavohārānaṁ vasena ~iṁ ropetvā (v. l. ārope-
tvā) dassento, Sp (IV) 737,5; ~iṁ ropetvā (v. l. āro-
petvā), Sp (IV) 739,10; bhaṇḍanādipaccayā āpannaṁ
~iṁ āropetvā (v. l. ropetvā), Sp (VI) 1159,3; bhikkhu
. . . ~iṁ ropetabbo, Vin II 8,4; 21,24; 26,35 (quoted
Sp (III) 610,22; Ee ~i ropetabbā, cf. v. ll.); 85,28;
bhikkhū . . . ~iṁ ropetabbā, Vin II 2,22; 13,1; III
183,6; — purimāya ~iyā mūladivasaparicchede pac-
chā āpannaṁ ~iṁ samodahitvā dātabbaparivāso,
Kkh 51,2; Sp (VI) 1182,21; pacchā āpannâ~iṁ mū-
lâ~iyaṁ samodhāya parivāso dātabbo, Sp (VI) 1182,
32; purimâ~iyā mūladivase tu vinicchite pacchā āpan-
nam ~iṁ samodhāya . . . , Vin-vn 526; cf. Vin II 48,30
foll.; — aññataro bhikkhu pātimokkhe uddissamāne
~iṁ sarati, Vin I 126,19; 164,15; ekaṁ ~iṁ sarati
ekaṁ ~iṁ na sarati, Vin II 55,6; ayaṁ itthannāmo
bhikkhu ~iṁ sarati vivarati uttānīkaroti deseti, Vin
II 103,2; Kkh 56,35; 133,4; Sp (III) 640,17; ~iṁsarati
vivarati uttānīkaroti, M II 248,22; — instr, chabbag-
giyā bhikkhū anokāsakataṁ bhikkhuṁ ~iyā codenti,
Vin I 114,16; bhikkhū Gaggaṁ bhikkhuṁ . . . ~iyā
codenti, Vin II 80,36 foll.; 100,21; bhikkhu bhikkhuṁ
saṅghamajjhe garukāya ~iyā codeti, Vin II 101,9;
bhikkhū bhikkhuṁ evarūpāya garukāya ~iyā codenti
pārājikena vā pārājikasāmantena vā, MH 247,29;
bhikkhū bhikkhuṁ ~iyā codenti, A IV 168,24; 192,18
foll.; Vibh 387,17 foll.; ~iyā kāretabbo, Vin III 189,21
foll.; kim ime ~iyā kāretha, Sp (VI) 1197,31; aññam-
aññaṁ ~iyā kārāpane dosaṁ disvă, Kkh 155,28;
Sv (III) 1043,9; — gen. aññataro bhikkhu ~iyā adas-
sane ukkhittako vibbhami, Vin I 97,19; ~iyā adassane
ukkhittako, Kkh 9,15; bhikkhuṁ ~iyā adassane uk-
khipiṁsu, Vin I 313,13; 337,12 (Sp (V) 1148,21); taṁ
saṅgho ~iyā adassane ukkhipati, Vin I 323,1; bhikkhu
~iyā appaṭikamme ukkhittako vibbhamati, Vin I
97,34; ~iyā appaṭikamme ukkhittako, Kkh 9,15; taṁ
saṅgho ~iyā appaṭikamme ukkhipati, Vin I 323,6;
~iyā adassane ca appaṭikamme (prob, to be read for
Ee
appaṭikacce) ca . .. , Sp (VII) 1340,20; ~iyā adas-
sane appatikamme pāpikāya ca diṭṭhiyā appaṭinis-
sagge, Sp (VII) 1387,24 (ad Vin V 212,37* 'ukkhittakā
tayo vuttā'); so (ɔ: saṅgho) na jānāti tassā ~iyā nā-
maṁ gottaṁ, Vin I 127,29; ~iyā mūlaṁ na jānāti,
Vin V 130,15 (dve ~iyā mūlāni kayo ca vācā ca, Sp
(VII) 1337,34); ~iyā payogaṁ na Jānāti, Vin V 185,4
(ayaṁ ~i kāyapayogā ayaṁ vacīpayogā ti na jānāti,
Sp (VII) 1372,28); ~iyā vūpasamaṁ na jānāti, Vin
V 185,5 (ayaṁ ~i desanāya vūpasam(m)ati ayaṁ vuṭ-
ṭhānena . . . ti na jānāti, Sp (VII) 1372,29); ~iyā na
vinicchayakusalo hoti, Vin V 185,5 (imasmiṁ vatthus-
miṁ ayaṁ ~ī ti na jānāti . . . , Sp (VII) 1372,31); —
abl. (α) dvīh' ākārehi ~iyā vuṭṭhāti kāyena vā vuṭ-
thāti vācāya vā vutthāti, Vin V 118,7 (Sp (VII)
1323,34); 121,20 (tīhi ākārehi; Sp (VII) 1327,5); 125,31
(catūhi ākārehi); sakāya ~iyā vuṭṭhaha, Vin I 128,3;
~iyā hoti yathā ca vuṭṭhiti, Vin I 359,25* (perhaps to
be read for Ee
~i yā hoti yathā ca vuṭṭhāti, as it seems,
in accord, with
Sp (V) 1154,14-17); yathārūpāya ~iyā
vuṭṭhānaṁ paññāyati, M I 324,10 (saṅghakammava-
sena vā desanāya vā vuṭṭhānaṁ dissati, Ps II 402,1-2);
S II 271,16 (dèsanāya paññāyati, Spk II 231,20); S
IV 182,10 (parivāsa-mānatta-abbhāneḥi vuṭṭhānaṁ
dissati, Spk III 43,9-10); (β) ~ito vā ~iṁ saṁkamati,
Vin V 167,14; ~ito vuṭṭhāpanaṁ, Sp (III) 613,19;
vuṭṭhānagāminito vā desanāgāminito vā ~ito evaṁ
vuḷṭhānaṁ hotī ti na jānāti, Sp (V) 989,30 (ad Vin I
64,12 '~iyā vuṭṭhānaṁ na jānāti'); ~ito vuṭṭhāya,
Mp III 216,18; dve pana janā ~ito muccanti, Sp (I)
283,22; saṅgho ~ito muccati, Sp (V) 1133,1; na koci
~ito muccati, Sp (V) 1147,26; — loc. (ex.) sabbañ c'
etaṁ ~iyaṁ yujjati, Sp (I) 271,32; ~iyaṁ an~iyañ
ca kovido, Bv-a 50,28 (ad Bv I 61); (β) asantiyā ~iyā
tuṇhī bhavitabbaṁ, Vin I 103,3 (Kkh 15,14), quoted
Sadd 178,30; bhikkhu tadah' uposathe ~iyā vematiko
hoti, Vin I 126,5; 164,24; Kkh 17,2; ekāya ~iyā nib-
bematiko ekāya ~iyā vematiko, Vin II 55,10; saṅ-
ghamajjhe ~iyā anuyuñjiyamāno, Vin II 85,16; IV
35,27; 36,22; saṅghamajjhe vatthusmiṁ vā ~iyā vā
anuyuñjiyamāno, Vin IV 37,1'; olambetvā nivāsentā-
naṁ ~iyā āropiyamānāya, Sp (VI) 1198,2; ~iyā an-
~saññī, A I 84,27 (Mp II 155,29); 86,1; ~iyā ~saññī, A
I 84,31; 86,6; — pl. nom. tassa honti ~iyo paṭicchan-
nāyo pi apaṭicchannāyo pi, Vin II 64,36; sabbā pi
~iyo hīnā, Vin IV 7,14'; — acc. (a ) so puna upasam-
panno tā ~iyo na chādeti, Vin II 62,35 foll.; ekaccā
~iyo jānāti . . . , Vin II 64,36; purimānaṁ ~īnaṁ
antarā ~iyo sarati aparâ~īnaṁ antarā ~iyo sarati,
Vin II 71,3; ~iyo pan' āpannā desetvā tāhi muccati,
Vin-vn 2005; (β) imāni cattāri ~ī (v. l. ~iṁ) nissāya
uppajjanakabhayāni, Mp III 217,3 (ad A II 243,10);
instr, sace mayaṁ imāhi ~īhi aññamaññaṁ kārey-
yāma, Vin II 86,36 (quoted Kkh 155,27); — gen. pañ-
cannaṁ ~īnaṁ aññataraṁ ~iṁ passati, Sp (I) 236,6;
ib. 11 (sattannaṁ ~īnaṁ); saha vatthunā tāsaṁ
~īnaṁ paricchedajānanapaññā °-kusalatā nāma, As
394,24; — abl. te bhikkhū tāhi ~īhi vuṭṭhitā honti,
Vin II 88,5 (Sp (VI) 1194,6); desanāya vā kammavā-
cāya vā ~īhi vuṭṭhānajānanaṁ, Mp II 155,7 (ad A I
84,3 '°-vuṭṭhānakusalatā'); yā tāhi ~īhi vuṭṭhānaku-
salatā, Dhs 1330; — loc. ekaccāsu ~īsu nibbematiko
ekaccāsu ~īsu vematiko, Vin II 64,30; 65,1; sāpattikā
vā ~īsu vasanti, Nidd I 102,13; 285,11; 288,8; ~isu, Sp
(VI) 1162,26; Utt-vn 570; — in cpds. °-ṭṭhāne, Sp (III)
617,27; vatthumatte °-matte ca viseso, Sp (IV) 737,12;
idaṁ pana °-saṅkhātaṁ gehaṁ channaṁ ativassati, Sp
(VII) 1353,11; °-'nāpattivibhāgavidhikovidebahūāca-
riye, Mhv LXXIII 13; gāmantarâ~rakkhanatthaṁ,
Sp (VI) 1187,11; ~iṁ nissāya uppajjanaka~vasen(a),
Sp (VII) 1357,23; āṇattâ~'nāpattivipattiṁ, Kkh 22,2*
(ib. 26'); cīvara-anadhiṭṭhānâ~i, Sp (VII) 1319,29; ku-
ṭikārâ~i, Sp (VII) 1319,30; paṭhamaṁ āpannâ~i, Sp
(VII) 1319,31 (ad Vin V 115,10 'pubbâ~i'); pārivāsi-
kādīhi pacchā āpannâ~i, Sp (VII) 1319,32 (ad Vin
V 115,10 'aparâ~i'); sukkavisaṭṭhi~iṁ āpajjitvā, Vin
IV 30,28; 127,5; sahagāraseyyâ~iñ ca pasutto āpaj-
jati, Sp (VII) 1329,16; 1330,13; pāpikāya diṭṭhiyā a-
ppaṭinissaggâ~iṁkammena āpajjati, Sp (VII) 1329,31;
1330,5; vikālabhojanâ~iṁ vikāle āpajjati, Sp (VII)
1332,17; . . . imā dve duṭṭhullacchādanâ~iyo nāma,
Sp (VII) 1381,21 (ad Vin V 210,13*); — poet. abbr. for
°âdhikaraṇa (q. v.), Vin-vn 2766c; 2768c—2769b
(sammukhena paṭiññāya tiṇavatthārakena ca ~(i)
upasamaṁ yāti tīh' eva samathehi sa);
— b. (connected with a numeral), ekā ~i, Vin V 114,
7,13 foll. (Sp (VII) 1318,12,23 foll.); cf. Utt-vn 304 foll.;
atirekacīvaraṁ dasāhaṁ atikkāmento ekaṁ ~iṁ āpaj-
jati, Vin V 35,8; ācāravipattipaccayā . . . ekaṁ ~iṁ
āpajjati, Vin V 98,20; Utt-vn 276; dve ~iyo, Vin V
114,4,18 foll. (Sp (VII) 1318,6,27 foll); Utt-vn 299;
314; 320; 324; rūpiyaṁ paṭigaṇhanto dve ~iyo āpaj-
jati, Vin V 36,11; omasanto dve ~iyo āpajḷjati, Vin
V 37,18; vikāle khādaniyaṁ vā bhojaniyaṁ vā bhuñ-
janto dve ~iyo āpajjati, Vin V 39,29; majjaṁ pivanto
dve ~iyo āpajjati, Vin V 40,25; diṭṭhivipattipaccayā
. . . dve ~iyo āpajjati, Vin V 98,31; Utt-vn 278; vivā-
dādhikaraṇapaccayā dve ~iyo āpajjati, Vin V 99,29;
Utt-vn 285; tisso ~iyo, Vin V 114,6,8 foll. (Sp (VII)
1318,8,13 foll.); Utt-vn 301; 305 foll.; pānātipāte tisso
~iyo, Vin V 211,10* (Sp (VII) 1383,6); cf. Vin V 41,13;
chindantassa tisso ~iyo, Vin V 211,21* (Sp (VII)
1384,12); methunaṁ dhammaṁ paṭisevanto tisso
~iyo āpajjati, Vin V 33,12; cf. 211,20* (Sp); adinnaṁ
ādiyanto tisso ~iyo āpajjati, Vin V 33,19; adinnādāne
tisso ~iyo, Vin V 211,20* (Sp (VII) 1384,7); upakka-
mitvā asuciṁ mocento tisso ~iyo āpajjati, Vin V 34,1;
mātugāmena saddhiṁ kāyasaṁsaggaṁ samăpajjanto
tisso ~iyo āpajjati, Vin V 34,6; anuvādādhikaraṇa-
paccayā . . . tisso ~iyo āpajjati, Vin V 100,4; cf. Utt-vn
287; gāmantare catasso ~iyo, Vin V 210,16* (Sp (VII)
1381,21); catasso (scil. ~iyo) methunapaccayā, Vin V
211,20* (Sp (VII) 1384,9); cf. Vin V 33,12; sañcicca
(pāṇaṁ jīvitā) voropento catasso ~iyo āpajjati, Vin
V 41,13; cf. 211,10* (Sp); sīlavipattipaccayă catasso
~iyo āpajjati, Vin V 98,7; Utt-vn 273; °âdhikaraṇa-
paccayā ... catasso ~iyo āpajjati, Vin V 100,18;
Utt-vn 290; pañca ~iyo musāvādapaccayā, Vin V
128,27 (Sp (VII) 1334,6); pañca ~iyo honti musāvā-
dassa kāraṇā, Utt-vn 619; sampajānamusāvādaṁ
bḥāsanto pañca ~iyo āpajjati, Vin V 37,10; pañcâ~iyo
kāyato samuṭṭhanti . .., Vin V 129,20 (Sp (VII)
1334,24); paṭhamena °-samuṭṭhānena pañca ~iyo
āpajjati, Vin V 94,10; pañcâ~iyo desanāgāminiyo,
Vin V 129,22 (Sp (VII) 1334,30); pañca (scil. ~iyo)
saṁsaggapaccayā, Vin V 210,5* (Sp (VII) 1380,35);
kiccādhikaraṇapaccayā . . . pañca ~iyo āpajjati, Vin
V 100,32; Utt-vn 293; mātikaṁ olokento ... pañ-
cannaṁ ~īnaṁ aññataraṁ ~iṁ passati, Sp (I) 236,6;
cha ~iyo kāyato ca cittato ca samuṭṭhanti na vācato
. . ., Vin V 134,1-3; cf. 95,36 foll.; cha ~iyo kāyikā,
Vin V 210,4* (Sp (VII) 1380,25); ājīvavipattipaccayā
... cha ~iyo āpajjati, Vin V 99,5; Utt-vn 280;
°âdhāratā nāma satta ~iyo matā, Vin-vn 2762;
padabhājaniyaṁ olokento . . . sattannaṁ ~īnaṁ
aññataraṁ ~iṁ passati, Sp (I) 236,11; sattasu ~isu
dubbhāsitâ~i pāpiṭthā dukkaṭâ~i pāpiṭṭhatarā etc.,
Sp (VI) 1162,26;
— c. (classified according to the 5 or 7 categories
of offences), (α) with the specification expressed as an
attribute or in apposition
(if not used predicatively),
kacci nu kho ahaṁ pārājikaṁ ~iṁ āpanno, Vin III
34,12; ~iṁ tvaṁ bhikkhu āpanno pārājikaṁ, Vin III
36,26; kacci nu kho ahaṁ saṅghădisesaṁ ~iṁ āpanno,
Vin III 116,19; saṅghādisesam ~im āpannā, Vin-vn
2025; anuddhaṁseti ce bhikkhuṁ amūlantimavat-
thunā saṅghādisesam ~im āpajjat√ Utt-vn 288 (cf.
Vin III 163,21-26**); bhikkhu dve saṅghādisesā ~iyo
āpanno, Vin II 53,2; 56,2; bhikkhu sambahulā
saṅghādisesā ~iyo āpanno, Vin II 51,18; 52,16; 58,33
(Sp (VI) 1181,3 foll.); ahaṁ bhante sambahulā
saṅghādisesā ~iyo ăpajjiṁ, Sp (VI) 1177,19; Kkh 49,
30; thullaccayaṁ ~iṁ, Sp (V) 1063,23; pācittiyaṁ
~iṁ, Sp (V) 1063,24; sambahulā dukkaṭā vā pā-
cittiyā vā ~iyo āpanno, Sp (V) 1064,9; rūpiyan
ti arūpiye saññino vimatissâpi hoti ~i dukkataṁ,
Vin-vn 714 (≠ ~i dukkaṭassa, Vin III 239,5-6);' . . .
tassa c' ~i dukkaṭaṁ, Vin-vn 1870 (≠ ~i dukkatassa,
Vin IV 185,21); sese ~i dukkataṁ, Utt-vn 317 (≠
dukkaṭaṁ, Sp (VII) 1318,29);
— (β) in cpds., pārājikâ~i . .. imā pañca (satta)
~iyo, Vin V 91,13,23; Sp (VI) 1162,26; assa pārāji-
kacchāyā dissati pārājikâ~ī ti na vattabbaṁ, Sp (I)
237,1; ekā pārājikâ~i matā anavasesakā, Utt-vn
430; pārājikâ~im eva āpajjati, Sp (I) 262,13; pārā-
jikâ~iṁ āpanno, Kkh 21,37; Mp V 33,27 (ad A V 70,24
'pārājiko'); pārājikâ~iyā vā saṅghādisesâ~iyā vā,
Sp (VI) 1155,16 (ad Vin II 3,9 'adesanāgāminiyā
~iyā'); saṅghādisesâ~i, Vin V 91,13,23; saṅghādise-
sâ~i pana adhippetā, Sp (IV) 866,14; avassutassa
hatthato piṇḍapātaggahaṇe uyyojentī saṅghādise-
sâ~iṁ āpajjati, Sp (VII) 1394,33 (ad Vin V 219,17*
'āpajjati garukaṁ'), cf. Vin IV 234,32'—235,2' (Sp);
yena saṅghādisesâ~iyo āpannā . . ., Sp (VI) 1160,1;
thullaccayâ~i, Vin V 91,24; pācittiyâ~i, Vin V 91,14,
24; pātidesaniyâ~i, Vin V 91,14,24; pātidesanīyâ~i,
Sp (VI) 1162,28; dukkaṭâ~i, Vin V 91,14,24; Sp (VI)
1162,27; Sp (VII) 1387,18; sace tena arūpiyaṁ
cetāpeti dukkaṭâ~i hoti, Sp (III) 699,12 (ad Vin III
240,23 '~i dukkaṭassa'); dukkaṭâ~i hoti, Sp (V) 1034,
33 (ad Vin I 104,3 'dukkaṭaṁ hoti'); Kkh 16,23; vas-
sūpanāyikakkhandhake ekā dukkaṭâ~i, Sp (VII)
1318,12 (ad Vin V 114,7); dukkaṭâ~iyā pana na
muccati, Sp (VI) 1176,6; sambahulā dukkaṭâ~iyo
āpanno 'mhi, Sp (V) 1064,6; dubbhāsitâ~i, Vin V
91,24; Sp (VI) 1162,26; dubbhāsitâ~i pan' ettha
vācācittato samuṭṭhāti, Sp (IV) 740,9;
— (γ) with the specification in gen. (for ct. expl.
of the construction see 3 below), methunaṁ dham-
maṁ paṭisevantassa ~i pārājikassa, Vin III 28,29 (cf.
Vin V 33,11-17; 211,20* (Sp)); thānā cāveti ~i pārāji-
kassa, Vin II 148,4 (Sp (II)314,25); ~i ubhinnaṁ
pārājikassa, Vin III 52,38 (Sp (II) 365,18); āṇāpakassa
ca avahārakassa ca ~i pārājikassa, Vin III 53,37;
adinnaṁ ādiyantassa ~i pārājikassa, Vin III 54,14
(cf. Vin V 33,18-25); vadhakassa ~i pārājikassa, Vin
II 175,6; sampajānamusā bhaṇantassa ~i pārāji-
kassa, Vin II 193,21; . . . kāyena kāyaṁ āmasati ~i
pārājikassa, Vin IV 214,35; ~i pārājikassa, Vin V 99,7,
quoted Sp (VII) 1386,3 and Vism 22,27 (-mhṭ (Se) I
77,12-14); ~i saṅghādisesassa, Vin III 34,36; ajjhat-
tarūpe ceteti upakkamati muccati ~i saṅghādisesassa,
Vin III 113,30 (Sp (III) 524,22), cf. Vin V 34,1-4; ~i
saṅghādisesassa, Vin V 99,8, quoted Sp (VII) 1386,4
and Vism 22,28; mūlaṭṭhassa ~i thullaccayassa, Vin
II 153,31 (Sp (II)369,23); ~i thullaccayassa, Vin V
99,10, quoted Sp (VII) 1386,5 and Vism 22,30; sam-
pajānamusā bhanantassa ~i pācittiyassa, Vin IV 2,29
(Sp (IV) 737,6-12; cf. Vin III 93,20-23), cf. Vin I 104,
1-3 (Sp), SBB XIV p. 134 n. 3, Vin V 37,9-17, 128,27
(Sp), Kkh 82,24 foll.; . . . sahaseyyaṁ kappeti ~i
pācittiyassa, Vin IV 17,9 (cf. Vin V 37,25-27); ...
dhammaṁ deseti aññatra viññunā purisaviggahena
~i pācittiyassa, Vin IV 22,33 (cf. Vin V 37,29-30);
sayaṁ khaṇati ~i pācittiyassa, Vin IV 33,19' (Sp (IV)
755,14); jīvitā voropeti ~i pācittiyassa, Vin IV 125,1
(cf. Vin V 41,12-19; 211,10* (Sp)); vinayam vivaṇṇeti
~i pācittiyassa, Vin IV 143,32; pahāraṁ deti ~i pācit-
tiyassa, Vin IV 146,20' (Sp (IV) 877,16); kukkuccaṁ
upadahati ~i pācittiyassa, Vin IV 149,19' (Sp (IV)
878,29); chandaṁ datvā khīyati ~i pācittiyassa, Vin
IV 152,12' (Sp (IV) 879,23); sakim pi dhāreti (scil.
chattupāhanaṁ) ~i pācittiyassa, Vin IV 338,12' (Sp
(IV) 945,13); ~i pācittiyassa, Vin V 99,12, quoted Sp
(VII) 1386,7 and Vism 22,32; ... sahatthā paṭigga-
hetvā khādati vā bhuñjati vā ~i pāṭidesaniyassa,
Vin IV 176,27; ~i pāṭidesaniyassa, Vin V 99,13, quoted
Sp (VII) 1386,9 and Vism 22,34; paṭissave ca ~i
dukkaṭassa, Vin I 154,21 (Sp (V) 1072,31); yo sādi-
yeyya (scil. aññatra cīvarabhāgaṁ) ~i dukkaṭassa,
Vin I 301,17 (Sp (V) 1131,33); no ce paṭinissajjati ~i
dukkaṭassa, Vin III 173,23 (tikkhattuṁ vuttassa
apaṭinissajato dukkaṭaṁ, Sp (III) 608,32); nissag-
giyaṁ cīvaraṁ anissajjitvā paribhuñjati ~i dukka-
ṭassa, Vin III 202,24 (Sp (III) 655,22); aduṭṭhullaṁ
~iṁ āroceti ~i dukkaṭassa, Vin IV 32,11 (pañca
°-kkhandhe ārocentassa dukkaṭaṁ, Sp (IV) 754,11);
aduṭṭhullaṁ ~iṁ paṭicchādeti ~i dukkaṭassa, Vin
IV 128,10; ... olambento nivāseti ~i dukkaṭassa,
Vin IV 185,21 (Sp (IV) 889,18); thūpikataṁ piṇḍapā-
taṁ patiganhāti ~i dukkatassa, Vin IV 191,2 (Sp (IV)
892,8); ~i 'dukkatassa, Vin V 99,15, quoted Sp (VII)
1386,11 and Vism 23,1;
— d. (classified in other ways), (α) occurring in
the series āpatti : anāpatti (or anāpatti : āpatti), la-
hukā : garukā ā° + (Vin I 354,29-34; II 88,25-27;
V 185,29-31; A I 20,15—21,30 etc.), lahukā ~i, Vin I
354,31; II 88,26; 204,21 (pañca °-kkhandhā lahukâ~i
nāma, Sp (VI) 1279,29); Vin V 115,3 (lahukena vi-
nayakammena visujjhanato pañcavidhā ~i, Sp (VII)
1319,12); lahukâ~i, A I 20,24 (pañcâ~kkhandhā la-
hukâ~i nāma, Mp I 94,11); A V 78,25; lahukā (scil.
~iyo) tattha pane' eva honti thullaccayādayo, Utt-vn
429; lahukā ~i, Sp (V) 1131,34; sampajānamusāvāde
pana musā bhāsato lahukâ~i hoti, Sp (VII) 1393,19
(ad Vin V 218,10*), cf. Vin V 116,10 (Sp); Utt-vn
442—443; sampajānamusāvāde lahukaṁ ~iṁ āpaj-
jati ekassa santike desanāvatthukaṁ, Mil 192,17 (cf.
Vin IV 2,14**; Sp (IV) 737,6-12; Vin III 93,20-23; V
37,9-17); bhūtārocane saccaṁ bhāsato lahukâ~i hoti,
Sp (VII) 1393,20 (ad Vin V 218,11*), cf. Vin V 116,11
(Sp); Utt-vn 444—445; bhikkhu lahukaṁ ~im
āpanno hoti, Vin II 102,17; sabbo saṅgho vikāla-
bhojanādinā sabhāgavatthunā lahukâ~iṁ āpajjati,
Kkh 8,21; lahukaṁ ~iṁ ajjhāpajjanto, Vin III 169,
24; lahukâ~iṁ āvikaromi, Sp (VI) 1176,12; bhikkhu
lahukam ~im deseti, Kkh 155,16; Sv (III) 1042,32;
lahukaṁ ~iṁ jānāti, A IV 140,8 foll.; lahukâ~iyā pi
desitāya diṭṭhiṁ āvikaroti, Sp (VII) 1374,31 (ad Vin
V 187,9 'desitāya ~iyā'); lahukâ~isu ca sahasey-
yādisadisaṁ (scil. ~iṁ), Ps II 402,3; lahukā ca ~i
garukā ca ~i . . . dve ~iyo, A I 88,1; lahukagarukaṁ
~iṁ na jānāti, Vin V 185,29; 194,8; garukā ~i, Vin
I 354,30; II 88,26; 204,21 (dve °-kkhandhā garukâ~i
nāma, Sp (VI) 1279,30); Vin V 115,4 (= saṅghādisesā
~i & pārājikâ~i, Sp (VII) 1319,13-15); garukâ~i, A
I 20,22 (dve °-kkhandhā garukâ~i nāma, Mp I 94,11);
A V 78,24; cf. Sp (VII) 1381,18 (ad Vin V 210,13*) ga-
rukā dve vuttā ti pārājika-saṅghādisesā; lesamattam
upādāyabhikkhum antimavatthunā codeyya garukâ~i
sace cāvanacetano, Vin-vn 416 (ɔ: saṅghādisesa, cf.
Vin III 167,38**—168,6**); okkante dutiyena tu pā-
dena garukâ~i hoti bhikkhuniyā, Vin-vn 2037 (≠ ~i
saṅghādisesassa, Vin IV 230,6'); terasannaṁ garukâ-
~īnaṁ aññataraṁ āpajjitvā, Mil 310,14 (teles saṁ-
ghādisesāpattīn aturen ektarā āpattiyakata pämina,
Hīnaṭ (Ce 1928) 470,18); cf. Vin V 219,17* āpajjati
garukaṁ (= saṅghādisesâ~iṁ âpajjati, Sp (VII) 1394,
33) & Utt-vn 619 garuṁ ≠ saṅghādisesa, Sp (VII)
1334,7; kāyasaṁsaggādi garukâ~i, Sp (VI) 1162,25;
sarat' āyasmā evarūpiṁ garukaṁ ~iṁ āpajjitā pārā-
jikaṁ vā pārājikasāmantaṁ vā, Vin II 101,10; M II
247,31; saccaṁ bhananto garukaṁ ~iṁ āpajjati, Vin
V 116,9 (Sp (VII) 1321,20), cf. Vin V 218,10* (Sp) &
Utt-vn 442—443; musā bhananto garukaṁ ~iṁ āpaj-
jati, Vin V 116,11 (Sp (VII) 1321,22), cf. Vin V 218,11*
(Sp) & Utt-vn 444—445; ekaṁ garukâ~iṁ āvikaromi,
Sp (VI) 1176,10; garukaṁ ~iṁ jānāti, A IV 140,9
foll.; garukâ~iyā diṭṭhiṁ āvikaroti, Sp (VII) 1374,30
(ad Vin V 187,9 'adesanāgāminiyā ~iyā'); aññatarāya
garukāya saṁkiliṭṭhāya ~iyā āpajjanaṁ, Ps IV 55,20;
garukâ~isu kuṭikārasadisaṁ (scil. ~iṁ), Ps II 402,3;
sāvasesā ~i, Vin I 354,32; II 88,26; 204,23 (cha
°-kkhandhā sāvasesâ~i nāma, Sp (VI) 1279,31); Vin
V 115,4 (ṭhapetvā párājikaṁ sesā, Sp (VII) 1319,16);
sāvasesâ~i, A I 21,1 (cha °-kkhandhā sāvasesā ~i
nāma, Mp I 94,14); A V 78,28; pārājikaṁ ṭhapetvāna
sāvasesā (scil. ~ijro) 'vasesakā, Utt-vn 430; sāva-
sesā ca ~i anavasesā ca ~i . . . dve ~iyo, A I 88,9;
sāvasesânavasesaṁ ~iṁ na jānāti, Vin V 185,30;
194,8; anavasesā ~i, Vin I 354,31; II 88,27; 204,22
(eko pārājikâ~kkhandho anavasesâ~i nāma, Sp (VI)
1279,31); Vin V 115,4 (= pārājikâ~i, Sp (VII) 1319,
16); anavasesâ~i, A I 20,30 (eko pārājikâ~kkhandho
anavasesâ~i nāma, Mp I 94,14); A V 78,27; cf. Utt-vn
430 ekā pārājikâ~i matā anavasesakā; yā sa ~i
anavasesā sa ~i na katamena adhikaraṇena . . . sam-
mati, Vin V 153,25 (Sp); duṭṭhullā ~i, Vin I 354,34; II
88,27; 204,24 (dve °-kkhandhā dutthullâ~i nāma,
Sp (VI) 1279,32); Vin V 115,5 (dve °-kkhandhā duṭ-
thullā, Sp (VII) 1319,17); dutthullâ~i, A I 20,28 (dve
°-kkhandhā duṭṭhullâ~i nāma, Mp I 94,12); A V 78,27;
yo pana bhikkhu bhikkhussa duṭṭhullaṁ ~iṁ an-
upasampannassa āroceyya . . ., Vin IV 31,12** (duṭ-
ṭhullā nāma ~i cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghā-
disesā, ib. 31,17'; Sp (IV) 753,5); yo pana bhikkhu
bhikkhussa jānaṁ dutthullaṁ ~iṁ paticchādeyya
pācittiyaṁ, Vin IV 127,29** (ib. 128,1'; Sp (IV) 866,13;
cf. Sp (VII) 1380,34; 1381,19-20); attano duṭṭhullâ-
~paṭicchādane dukkaṭaṁ, Sp (VII) 1380,35; duṭṭhul-
lâ~pahonakaṁ katheti, Ps II 95,23; duṭṭhullā ca ~i
aduṭṭhullā ca ~i . . . dve ~iyo, A I 88,5; duṭṭhullâ-
duṭṭhullaṁ ~iṁ na jānāti, Vin V 185,30; 194,9; aduṭ-
ṭhuīlā ~i, Vin I 354,33; II 88,27; 204,23 (pañca
°-kkhandhā adutthullâ~i nāma, Sp (VI) 1279,33);
Vin V 115,5 (Sp (VII) 1319,17); aduṭṭhullâ~i, A I
20,26 (pañca °-kkhandhā aduṭṭhullâ~i nāma, Mp
I 94,13); A V 78,26; aduṭṭhullaṁ ~iṁ āroceti ~i
dukkaṭassa, Vin IV 32,11 (pañca °-kkhandhe ārocen-
tassa dukkaṭaṁ, Sp (IV) 754,11); aduṭṭhullaṁ ~iṁ
paṭicchādeti ~i dukkaṭassa, Vin IV 128,10 (avasesa-
pañcâ~kkhandhe, Sp (IV) 866,28); sappaṭikammā ~i,
Vin V 115,6 (sappaṭikammadukaṁ sāvasesadukasa-
disaṁ, Sp (VII) 1319,18); sappaṭikammâ~i, A I 21,6
(sappaṭikammâ~i nāma sāvasesâ~i yeva, Mp I 94,15);
A V 79,2; cha (scil. ~iyo) sappaṭikammā, Vin V 210,24*
(pārājikaṁ ṭhapetvā avasesā, Sp (VII) 1382,15); cf.
Bv-a 50,30 (ad Bv I 61, cf. Spk II 140,33); sappaṭi-
kammaṁ ~iṁ saṅghamajjhe gaṇamajjhe puggalasan-
tike vā paṭikaritvā, Sp (VII) 1387,6; sappaṭikammaṁ
appaṭikammaṁ ~iṁ na jānāti, Vin V 185,31; 194,10;
appaṭikammā ~i, Vin V 115,6; appaṭikammâ~i, A
I 21,3 (appaṭikammâ~i nāma anavasesâ~i yeva, Mp
I 94,16); A V 79,1; ek' (scil. ~i) ettha appatikammā,
Vin V 210,25* (= pārājikâ~i, Sp (VII) 1382,16); cf.
Bv-a 50,30 (ad Bv I 61, cf. Spk II 140,33);
— (β) connected with terms occurring in the series
samuṭṭhāna +, used in Sp for characterizing the sikkhā-
pada rules in the Vinaya, sabbâ~īnaṁ . . . cha samuṭ-
ṭhānāni (ɔ: kayo vācā kāyavācā kāyacittaṁ vācācit-
taṁ kāyavācācittaṁ), Kkh 22,30 (cf. Vin II 90,30-35; V
92,10-16); samuṭṭhānavasena sabbā va terasa ~iyo
honti, Kkh 23,10; cf. Sp (I) 270,19-24; sabbâ~iyo hi
kiriyâkiriyavasena pañcavidhā honti, Kkh 23,32 foll.;
cf
. Sp (I) 270,24-27; sabbâ~iyo ca saññāvasena
duvidhā honti: saññāvimokkhā no saññāvimokkhā
..., Kkh 24,6-8; cf. Sp (I) 270,27-29; sabbā c' ~iyo
saññāvasena duvidhā siyuṁ saññāvimokkhā no
saññāvimokkhā ti samāsato . . ., Utt-vn 859—861;
atth' ~i saññāvimokkhā atth' ~i na saññāvimokkhā,
Vin V 116,4 (sacittakā ~i saññāvimokkhā acittakā no
saññāvimokkhā, Sp (VII) 1321,6); atthi ~i saññāvi-
mokkhā atthi ~i no saññāvimokkhā, Mil 159,1
(cittāṅgayāgë abhāvayen midena bavin saññāvimokṣa
namvū āpattit áttēya . . ., Hīnaṭ (Ce 1928) 207,4), see
Vin III 78,35; puna sabbā pi (scil. ~iyo) cittavasena
duvidhā honti: sacittakā acittakā ..., Kkh 24,8-11
(cf. ib. 22,30-34); cf. Sp (I) 270,30—271,1; puna sabbā
(scil. ~iyo) va cittassa vasena duvidhā siyuṁ sacittakā
acittā ti Sucittena pakāsitā . . ., Utt-vn 861—863;
sacittakâ~iṁ sacittako āpajjati, Sp (VII) 1329,22 (ad
Vin V 125,3), cf. Sp (VII) 1380,4 (ed Vin V 207,3);
sacittakâ~iṁ āpajjitvā sacittako, Utt-vn 534; acit-
takâ~iṁ acittako āpajjati, Sp (VII) 1329,21 (ad Vin
V 125,2), cf. Sp (VII) 1380,2-3 (ad Vin V 207,2);
acitto 'cittakâ~iṁ āpajjitvā tapodhano, Utt-vn 53